Hoe zorgen we ervoor dat de AI-professionals van morgen verantwoordelijk omgaan met AI en zich bewust zijn van de ethische dilemma’s rondom AI? Het recente Teaching Responsible AI (TRAI) rapport onderzocht hoe Verantwoorde AI momenteel is ingebed in bachelor- en masterprogramma’s in Nederland, welke kansen en knelpunten er zijn, en wat bedrijven en instellingen verwachten van AI-professionals. Dit rapport werd opgesteld door onder andere Marieke Peeters, één van de hoofdonderzoekers binnen RAAIT en hogeschoolhoofddocent aan de Hogeschool Utrecht, Pascal Wiggers key lector binnen RAAIT en lector Responsible IT aan de Hogeschool van Amsterdam en Maaike Harbers key lector binnen RAAIT en lector Artificial Intelligence & Society aan de Hogeschool Rotterdam.
Het belang van Verantwoorde AI
AI-technologie wordt op steeds meer plekken toegepast en biedt tal van mogelijkheden om processen efficiënter en slimmer te maken. Tegelijkertijd brengt deze ontwikkeling ook grote ethische uitdagingen met zich mee, zoals privacy risico’s, discriminatie, verminderde menselijke autonomie en negatieve effecten op het klimaat. “Deze dubbele realiteit maakt duidelijk dat AI niet langer alleen een technisch vraagstuk is,” vertelt RAAIT onderzoeker Marieke Peeters. “AI is een maatschappelijk thema dat vraagt om verantwoorde keuzes.”
Behoefte aan professionals met kennis van Verantwoorde omgang met AI
Bedrijven geven aan behoefte te hebben aan mensen met expertise in Verantwoorde AI. Uit het TRAI-rapport blijkt dat er met name behoefte is aan professionals die diepgaande technische AI-kennis kunnen combineren met een breder begrip van juridische, ethische en organisatorische aspecten. Er is een groeiende behoefte aan professionals die niet alleen technisch onderlegd zijn, maar ook kunnen omgaan met de maatschappelijke en ethische implicaties van AI. “Goed onderwijs over Verantwoorde AI speelt een sleutelrol in de opleiding van deze mensen,” stelt Peeters.
Uitdagingen van Verantwoorde AI in AI-onderwijs
Uit de resultaten van het TRAI-rapport blijkt dat er wel aandacht is voor Verantwoorde AI, maar dat de integratie in curricula nog vaak afhankelijk is van individuele docenten die het onderwerp belangrijk vinden. Structurele borging ontbreekt veelal, waardoor Verantwoorde AI vaak een keuzevak of thematische toevoeging blijft in plaats van een vast onderdeel van het curriculum. Daarnaast zijn er praktische uitdagingen zoals beperkte ruimte in technisch georiënteerde opleidingen, gebrek aan geschikt lesmateriaal en specifieke didactische eisen.
Aanbevelingen voor de toekomst
Het TRAI-rapport doet acht concrete aanbevelingen om Verantwoorde AI structureel te verankeren in AI-onderwijs:
- Structurele inbedding van Verantwoorde AI in strategische doelen en leerdoelen van opleidingen.
- Stimuleren van kennisuitwisseling en professionalisering van docenten.
- Ontwikkelen van gezamenlijke resources en lesmateriaal voor Verantwoorde AI.
- Integratie van Verantwoorde AI-aspecten in technisch onderwijs, zodat ethiek en techniek hand in hand gaan.
- Bevorderen van multidisciplinariteit door bijvoorbeeld samenwerkingen tussen technische, sociale en geesteswetenschappelijke disciplines.
- Alertheid op de rol van BigTech in AI-onderwijs.
- Institutionele borging van Verantwoorde AI binnen AI-opleidingen.
- Investeren in onderzoek naar effectieve Verantwoorde AI-onderwijsvormen.
Urgentie en samenwerking
De onderzoekers benadrukken dat Verantwoorde AI een urgent thema is. Hoewel er al stappen worden gezet, hangt de voortgang nog te vaak af van enkele bevlogen docenten. Om Verantwoorde AI duurzaam te verankeren, is actieve betrokkenheid van opleidingen en instellingen noodzakelijk. Structurele ondersteuning en samenwerking tussen onderwijsinstellingen kunnen ervoor zorgen dat toekomstige AI-professionals niet alleen technisch bekwaam zijn, maar ook beschikken over de juridische, ethische en organisatorische competenties die nodig zijn voor verantwoord gebruik van AI.
Omdat Verantwoorde AI zo’n belangrijk en integraal aandachtspunt is in het AI-onderwijs, worden vanuit de RAAIT-hogescholen, Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Amsterdam, en Hogeschool Rotterdam, juist master opleidingen aangeboden die zich expliciet richten op de ecologische, maatschappelijke, juridische en ethische impact van AI: aan de Hogeschool Utrecht middels de Master Human-Centered AI, aan de Hogeschool van Amsterdam in de Master Applied AI, en aan de Hogeschool Rotterdam in de Master AI Translator.
Lees hier het volledige TRAI-rapport.