Manifest

Of je AI wilt en moet inzetten in de praktijk vraagt om verantwoorde keuzes. Voor welke context zet je AI in? Publiek, privaat, persoonlijk, sociaal of commercieel? Is de inzet echt nodig? De ontwikkeling van AI kost immers een hoop schaarse grondstoffen, energie en water. Bovendien heeft AI impact op mensen, bedrijven, de samenleving én de planeet. Hoe verandert ons leven erdoor?

Wij vinden dat je hier al tijdens het ontwerp en de ontwikkeling van AI over moet nadenken. Is er een toegevoegde waarde voor de maatschappij? RAAIT werkt vanuit zes uitgangspunten voor de verantwoorde ontwikkeling en inzet van AI in de praktijk.

(klik op een uitgangspunt om de uitleg erbij te lezen)

 

De inzet van AI-toepassingen moet bijdragen aan een betere wereld, een sterke democratische rechtsstaat en een duurzame toekomst voor mens en planeet.

Wanneer een praktijkprobleem kan worden opgelost met mensenwerk, verdient dit de voorkeur boven de inzet van AI. AI-toepassingen worden alleen ingezet wanneer er een aantoonbare meerwaarde is ten opzichte van menselijk handelen.

De inzet van AI-toepassingen moet gelijke kansen en inclusiviteit bevorderen, met expliciete aandacht voor gemarginaliseerde en kwetsbare groepen in de samenleving

De inzet van AI-toepassingen moet de mens in haar waardigheid respecteren en beschermen, en ontmenselijking, uitsluiting of schadelijke machtsverhoudingen bestrijden.

Doelstelling, aansturing en eindverantwoordelijkheid voor AI-toepassingen liggen altijd bij de mens. De implementatie van AI moet menselijke regie, inzicht en handelingsruimte expliciet en actief faciliteren.

Bij de inzet van AI-toepassingen moet de impact op zowel de korte als de lange termijn worden meegewogen. Dit omvat effecten op individuen, organisaties, samenleving en planeet, en vraagt om het betrekken van relevante stakeholders in de noodzakelijke afwegingen.

Deze uitgangspunten zijn de basis voor richtlijnen voor gebruikers, ontwikkelaars, toezichthouders en opdrachtgevers:

  1. Betrek belanghebbenden en maak tegenspraak mogelijk. Houd rekening met de diversiteit in de samenleving, met de planeet en met (toekomstige) belanghebbenden. Betrek betrokkenen, neem verschillende belangen mee in de besluitvorming en zorg dat er ruimte is voor tegenspraak en adequaat ingrijpen.
  2. Maak weloverwogen en transparante keuzes. Zorg dat die concreet, uitlegbaar en onderbouwd zijn. Keuzes in de ontwikkeling en inzet van AI: waarvoor, wanneer, hoe en door wie.
  3. Investeer gericht en neem verantwoordelijkheid. Denk goed na welke AI-technologie (en van welke herkomst) wordt ingezet en ingekocht, en aan welke ontwikkeling van AI-technologie wel en juist niet wordt bijgedragen.

Verantwoorde AI is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Neem de tijd om de uitgangspunten en richtlijnen te vertalen, ermee te experimenteren en dan pas te implementeren tot verantwoorde AI in de praktijk.

 

Toolbox

Het manifest wordt concreet in de RAAIT-toolbox. Stel, je zit met een vraag of uitdaging op het gebied van AI en je komt er niet uit. Er is hulp bij nodig. Ga je dat hulpmiddel zelf ontwikkelen of is er al een geschikte tool, methode of instrument beschikbaar? De onderzoekers van RAAIT zochten het voor je uit en verzamelden hun bevindingen in de RAAIT-toolbox. In deze gereedschapskist vind je geschikt materiaal om AI op een goede en doordachte manier in je werk of organisatie toe te passen. Met elke tool hebben we als onderzoekers ervaring in de praktijk. Deze zijn door ons op de hogescholen en/of bij partners getest of ontwikkeld, zodat we leren in welke context een tool, methode of instrument goed werkt.