Hoe kijken mensen naar kunstmatige intelligentie? En welke beelden en metaforen gebruiken zij om AI te beschrijven? In het project Live Sketching AI Metaforen onderzoeken onderzoekers van Hogeschool Rotterdam hoe mensen AI begrijpen en ervaren. Door middel van interviews en live tekenen worden hun ideeën en associaties letterlijk in beeld gebracht.
AI-metaforen zichtbaar maken
Mensen gebruiken vaak metaforen om complexe technologieën zoals AI te begrijpen. Denk bijvoorbeeld aan AI als een assistent, een slimme machine of een zelfstandig denkend systeem. Zulke beelden kunnen invloed hebben op hoe mensen naar AI kijken en welke verwachtingen zij van de technologie hebben.
In dit project wordt de methode Live Sketching ingezet om deze beelden te onderzoeken. Tijdens kwalitatieve interviews vertellen deelnemers over hun ideeën en associaties bij AI. Deze worden ter plekke vertaald naar tekeningen. Zo worden abstracte gedachten zichtbaar en ontstaat er ruimte om verder in gesprek te gaan over de verschillende manieren waarop mensen AI begrijpen.
Onderzoek naar Responsible AI
De methode is onder andere toegepast tijdens interviews met inwoners van Rotterdam voor het Sociaal AI Lab Rotterdam. Daarnaast is Live Sketching ingezet tijdens het RAAIT Congres, waar deelnemers werden bevraagd over hun opvattingen over Responsible AI.
Door de verschillende metaforen te verzamelen en te vergelijken, onderzoeken de onderzoekers hoe mensen betekenis geven aan AI en welke perspectieven daarbij een rol spelen. Dit biedt aanknopingspunten om het gesprek over verantwoorde ontwikkeling en toepassing van AI toegankelijker te maken.
Resultaten
De resultaten van het project zijn gepresenteerd in de vorm van een onderzoeksposter tijdens ICT.OPEN. Daarnaast is een getekende poster ontwikkeld waarin verschillende metaforen van AI samenkomen. Welke metaforen gebruiken we om AI uit te drukken, en welke narratieven roepen deze op (Lakoff & Johnson, 1980)? Deze poster gebruikt tekeningen om de rol van metaforen in begripsvorming van AI te onderzoeken. Waaronder de historische mind-machine metaphor (Möck, 2022), de samenhang van metaforen met perceptie (Cheng et al., 2025), en metaforen als spiegel (Vallor, 2024) en koloniale luidspreker (Gupta, 2024).
Deze poster is een praktijkresultaat van de onderzoekslijn Live Sketching AI Metaforen, waarin metaforen en beeldvorming van AI worden onderzocht door middel van tekenmethoden.
Poster: Metaforen van AI?
Projectteam
Onderzoekers: Roland van Dierendonck en Maaike Harbers
Organisatie: Hogeschool Rotterdam
Referenties
Cheng, Myra, Angela Y. Lee, Kristina Rapuano, Kate Niederhoffer, Alex Liebscher, en Jeffrey Hancock. ‘From tools to thieves: Measuring and understanding public perceptions of AI through crowdsourced metaphors’. arXiv:2501.18045. Preprint, arXiv, 29 januari 2025.
Gupta, Anuj, Yasser Atef, Anna Mills, en Maha Bali. ‘Assistant, Parrot, or Colonizing Loudspeaker? ChatGPT Metaphors for Developing Critical AI Literacies’. Open Praxis 16, nr. 1 (2024): 37-53.
Lakoff, George, en Mark Johnson. ‘Metaphors we live by’. University of Chicago, Chicago, IL, 1980.
Möck, Leonie A. ‘Prediction Promises: Towards a Metaphorology of Artificial Intelligence’. Journal of Aesthetics and Phenomenology 9, nr. 2 (2022): 119-39..
Vallor, Shannon. The AI Mirror: How to Reclaim Our Humanity in an Age of Machine Thinking. Oxford University Press, 2024.